Sunucu ( Server), herhangi bir ağ üzerinde bir programı veya bir bilgiyi farklı kullanıcılara, sistemlere paylaştıran ve dağıtan donanım veya yazılıma verilen genel isimdir.En önemli nokta ise sunucuların bir bilgisayar ağına bağlı olması. Yapısal olarak sunucuların, sorunsuz çalışmak üzere yüksek konfigrasyonda imal edilmiş, güvenilir, çoklu kullanıcıya hizmet eden bilgisayar sistemleridir. Örneğin bir bir kurumda bütün bilgisayarları ve kullanıcıları denetleyen bir sunucu olabilir buna Domain Sunucu, şirkette dosya paylaşımlarını dağıtan deneteleyen yetkilendiren bir sunucu olabilir buna Dosya Sunucu (File Server) denir.

Sunuculara neden ihtiyaç vardır.

İşlerimizi bilgisayar sistemleri vasıtasıyla yaptığımız ve bilgileri bu sistemlere depoladığımız kaçınılmaz bir gerçektir. Günümüzde bilgisayar sistemlerinin kullanımını tartışmamaya gerek yoktur. Artık bütün kurumlar işlerini bilgisayar ile yapıyor hizmetlerini bilgisayar ile yürütüyor önemli verilerini bilgisayar ortamında saklıyor.

Günümüzde, bilgisayar sistemlerinin sürekli çalışmasının çok önemli olduğu bankacılık, sağlık, eğitim gibi sektörler ve devlet kurumları var. Buralarda oluşabilecek sorunlar para ve zaman kayıplarına neden olmaktadır. Databeselerin bütünlüğünü korumak ise en önemli konudur.Bir kurumda bir günlük veri kaybının bile o kurumu ne denli sıkıntıya sokacağı meydandadır. Sağlıklı işlemeyen sistemlerinin kurumlara çok zaman, para işgücü ve motivasyon kaybettireceği ortadadır.

Sunuculara olan ihtiyac ise burada ortaya çıkar. Yapılan işte, zaman, iş ve bilgi kaybı olmasını istemiyorsak sunucular işin içerisine giriyor. Bu noktada sunucuların yedekli çalışması ise ayaktalığın devamını sağlayacaktır mesela sunucunun bir disk ünitesinde oluşan sorundan dolayı diğer disk ünitesi, power kısmında oluşan sorundan solayı diğer power ünitesi devreye girer hatta sunucular ile yedekli çalışılması bir sunucu durduğu halde diğer sunucun devreye girmesi ile sistemin en yüksek düzeyde ayaktalığı sağlayacaktır. Aksi halde bir firmada çalışan terminal bilgisayarlar (clientler) ne kadar güçlü olursa olsun, sistem altyapısı (kablolama Ups Jenaratör vb) ne kadar iyi olursa olsun sunucularınızda oluşabilecek bir problem her şeyin durması anlamına gelecektir.

İlk Sunucu Sistemleri

Mainframe’ler sunucuların lk ataları olarak kabul edilirler. Mainframe, bilgisayarların bağlandığı geniş bilgisayar sistemlerine verilen isimdir. Mainframe’i klasik bilgisayar sistemlerinden ayıran özelliği, kabaca, paralel olarak işleyen bilgisayarlardan oluşmasıdır. Mainframe’i esas güçlü kılan özelliği de bu. Mainframe’lerin eski yazılımlarla uyumlu olabilmesi, herhangi bir aksaklıkta hemen paralel sistemin devreye girerek hata oluşmasını engellemesi ve sistem çalışırken bile donanımları takıp çıkartabilme özelliği, sistem kaynaklarını paylaşabilen birbirinden tamamen izole şekilde çalışabilen sanal bölümleri, onun esas özelliklerini oluşturuyor.

İlk başlarda klavye ve monitörü olmayan bu cihazlar bir veya daha fazla operatör tarafından programlanıyor ve çalışmaları sağlanıyordu. Bir süre sonra ekran ve klavyeler kullanılmaya başlandı. Bir mainframe’e birden fazla klavye ve monitör bağlanılabiliyor aynı anda birden fazla kişi bu makina üzerinde program yazabiliyordu. Bu dönemde hazır programlar bulunmadığından bir programa ihtiyaç olunca uturulup program yazılıyordu. Kullanıcılar bu sistemleri kullanmak için aptal terminal denilen bilgisayarlarla bu sunuculara bağlanılıp ilgili program çalıştırlıyordu, bu aptal terminallerin üzerlerinde CPU’su HDD si yoktu bu cihazlar Dumb terminal (Aptal terminal) olarak adladırılıyordu.

Mainframe’ler bu kadar esnekliğin ve özelliğin yanında yüksek maliyet getiriyordu ve birçok kurum ve firma bunları kullanamıyordu. Mainframe’ler halen çok büyük organizasyonlar tarafından kullanılıyor. Bu sebepten dolayı günümüzde masaüstlerinde kullanılan bilgisayarlara çok daha güçlü özellikler kazandırılarak sunucu haline getirildi bunların güçlü olanları yüzlerce binlerce kullanıcıya hizmet verebilecek hale getirildi artık sunucu (server) diyice bu tür bilgisayarlar aklımıza geliyor.

Klasik bilgisayarların da güçlendirilerek sunucu görevi görmesinde, teknolojinin gelişmesinin payı var. Artık istemci sistemler (sunucuya bağlı olan bilgisayarlar), sunucu ile aynı zamanlı görev yapıyor ve gerekli uygulamların işletilmesinde sunucuya yardımcı oluyor.Artık her bilgisayarın üstünde bir işletim sistemi var (Windows XP Windows 2000 vb) bunlar kullanıcının sunucuya bağlı kalmadan işlemleri yapabilmesini sağlarken aynı zamanda kullanıcının sunucu üstünde olan uygulamaları kullanmasını sağlıyor mesela kullanıcı sunucu üstünde bulunan bir veritabanı programını kullanıyor ama döküm alacaksa kendi bilgisayarından alabiliyor böylece sunucunun (serverın) yaptığı işlem azalıyor. Tabiki artık masaüstlerinde kullanılan terminaller (clientler) artık aptal terminal olmadıkları için bunlarında desteklenmesi ve yazılımsal donanımsal sorunlarının giderilmesi gerekiyor.

Sunucular ile Masaüstü Bilgisayarlar Arasındaki Farklar

A Performansının yüksek olması: Çoklu kullanıcıya hizmet edeceğinden, çoklu işlemci desteği, hızlı raid bir disk sistemi, yüksek kapasitede bellek miktarı fazla CPU barındırmalıdırlar.
B Genişletilebilir olması: Kullanılan sunucunun ihtiyaçlara göre ne kadar güncelleştirilebileceği. Örneğin, artan yüke karşılık işlemci sayısını veya hızını artırabiliyormu, bellek miktarı ne kadar artabilir. İşletim sistemi ile uyumlulukları.
C Ayaktalık: Kullanılan donanımlar yedekli olmalı arıza çıktığında sunucu içinde bulunan yedek donanım otomatik olarak devreye girmeli sorunsuz bir şekilde çalışmaya devam etmeli.
D Güvenlik Son zamanda gerek kişisel bilgisayar gerek sunucu tarafında güvenlik kavramı önem kazanmış başlı başına bir konu haline gelmiştir bu noktada sunucların güvenliği her şeyden daha önemlidir.

Sunucu Modelleri

1 Standart Tower Sunucular: Normal Tower Bilgisayar modellerine benzer şekilde ihtiyaca göre özellikleri oluşturulan. küçük ve orta ölçekli bu tip sunucular kullanılmaktadır. Örneğin bir muhasebe sunucusu, internet sunucusu olarak kullanılabilirler. Genelde ufak işletmeler sonradan genişletilebilir olduğu için bu tür sunucları tercih ederler.

2. Rack Mounted Server: Aslında günümüzdeki bir çok sunucu bu yapıda. Bu sunucuların esas amacı, az yer kaplaması ve özel bilgisayarkabinlerine yerleştirilebilmeleri. Bunlar 1U, 2U, 4U, 5U gibi ifadelerle ifade edilmekte. 1U ifadesi, unit, yani bir raf yüksekliğinde, yani 1.75 inç yüksekliğinde demek. 2U ise 3.5 inç yüksekliğinde demek. 1U veya 2U kasalara kurulan sunucular genellikle genişletilebilirlik açısından sınırlı oluyor. Bir bilgisayar rafında 42 birim (U) bulunur. Yer sıkıntısının olduğu noktada rack server kullanılır.. 1U kasa içerisine monte edilecek bir sistem aslına küçük i bir işletmenin ihtiyacını rahatlıkla karşılayabilir.

3 Blade Sunucular Rack tipindeki bilgisayarlara benzer, hatta daha ufak yapıdaki kasaya sahip anakart, işlemci ve bellekten oluşan sistemdir. Ufak yapıda olmasının getirdiği avantaj, bu blade sunucularının yerleştirildiği blade sunucu kasasının olması ve takma çıkartma işleminin sistem çalışırken bile yapılabilmesi. Blade sunucular, yüksek ve sorunsuz çalışma süresinin hedeflendiği noktalarda kullanılıyor. Herhangi bir arızada sistem sağlam kasalarla çalışmaya devam ediyor ve bozuk olanı yenisiyle sistem çalışırken değiştirilebiliyor..

Üretici firmalar sunucular için özel donanımlar üretirler mesela cpu. Cpu en pahalı bileşenlerin başındadır. Sunucularda kullanılan işlemcileri masaüstü sistemlerde kullanılan işlemcilerden ayıran farkın başında çoklu işlemci desteği, daha geniş L1 ve L2 tampon bellekler geliyor. Anakartalara 2, 4 veya daha fazla özel işlemciler takılabilir tabi işletim sisteminin ve diğer donanımlarında bunu desteklemsi gerekir. İnter Xeon AMD Opteron bunlara örnektir.

Bellekler ise masaüstlerindeki gibidir DDR2 DDR SDRAM olabiliyor. Sunucularda genellikle ECC Hata kontrol ve düzeltme mekanizmasına sahip olan bellekler kullanılır. Ayrıca kullanılan bellek miktarları fazla olacağı için registered bellek kullanılması iyi olacaktır.

Hard disklerin farklı bağlantı çeşidi, farklı dönüş hızları, farklı miktarda tampon bellekleri bulunuyor. Disk seçimi sunuclar için önemli. Sunucularda genelde SCSI diskler tercih edilir. SCSI diskler zaten sunucular için geliştirilmiş olup uzun ömürleri, daha fazla performanslıdırlar. Tabiki disk sisteminin RAID olması gerekmektedir. Tabiki Sunucular üstünde iyi görüntü verecek bir ekran kartı ve 1 GB lit iyi bir eternet kartı tercih edilmelidir eternet kartı burda ağ üztünde veri trafiğini sağlayacağı için çok önemlidir. Ayrıca sunucu üstünde bir DVD Writer bulunması işimize çok yarayacaktır.

Sunucu İşletim Sistemleri

Tabiki sunucu donanımsal olarak güçlü olduğu kadar o sunucu üstüne kurulacak ve o sunucuyu hatta o sunucudan hizmet alacak masaüstü bilgisayarlarına hizmet verecek olan işletim sistemide güçü ve sağlam olmalıdır. Bir sunucu (server) üstüne kurulan işletim sistemine sunucu işletim sistemi denir.Eskiden Günümüze kadar ulaşan bir çok sunucu işletim sistemi vardır bunların başlıcaları.

Unix: 1969 yılında Bell laboratuarlarında çalışan Ken Thompson ucuz ve kolay bir programlama ortamı geliştirmeyi düşündü. Üzerinde çalıştığı “Uzay Gezisi” (Space Travel) adlı programı, güneş sistemindeki gezegenlerin hareketlerini simüle ediyordu. Çalıştığı bilgisayar General Electric’ in GE645, üzerindeki işletim sistemi Multics idi. Bu hantal ve pahalı bilgisayar yerine küçük bir bilgisayar olan PDP-7 (Digital Equipment Corp.) üzerinde çalışmak üzere bir çalışma ortamı geliştirdi (Multics altında) ve buna Unix adını verdi. Bu çalışma ile Thompson, Bell laboratuarlarındaki Dennis ve Ritchie’ nin dikkatlerini çekti ve 1971 yılında Bell laboratuarlarında çalışır hale getirildi.İlk başlarda PDP-7’ de çalışan Unix daha sonra PDP-11/40 ve /45’ özellikle PDP-11/70’ de kullanıldı. Bunlar yapılırken en ucuz şekilde herkese Unix lisansı verildi. Böylece Unix’ in pek çok yerde kullanılmaya başladı.

Nowell Natware: Novell bir işletim sistemidir. Birden çok bilgisayarın bir ağ oluşturmasını sağlar. Netware işletim sistemi ağ içinde hizmet birimi olarak adlandırılan büyük kapasiteli sabit diski ve hızlı bir işlemcisi olan bir bilgisayara kurulur. İş istasyonlarının, ağa katılmaları ise çok kolaydır. 1991 yılının başına kadar, Novell’ in Netware ürünleri küçük bir ağa ihtiyacı olan organizasyonlara çözümler sundu. O zamanlar, firma Netware Lite adlı yeni, tamamen farklı bir ürün ortaya çıkardı. Lite 1993 yılında Personal Netware’ le değiştirildi. Personal Netware DOS veya Windows üzerinde çalışan eşitler arası dosya ve yazıcı paylaşımına izin veren modern bir ağ ürünüdür.
Novell uluslar arası bağlantılar arasında yapılan büyük ağlar için tasarlanmış birçok özellikler içerir. Bu özelliği nedeniyle Novell Netware yazılımı, taşınabilir(portable) bir programdır ve beraberinde birçok işletim sisteminin de çalışmasına olanak sağlar. Yani, birçok işletim sistemini destekler. . Bunlar Windows NT DOS, UNIX, OS/2 işletim sistemleridir

Windows NT:  Microsoft NT (New Technology) İşletim Sistemi, Windows NT 3.1 adıyla sunulan 1993′ teki sürümünden bu yana, ağ işletim sistemleri için, standart belirleyici olmuştur. İlk sürümünün kullanışsızlığına karşın, bu işletim sisteminin özellikleri ve işlevselliği daha sonra sürekli olarak gelişmiştir. Büyük reklam kampanyaları, Microsoft’un gündemdeki işletim sistemi Windows 95 ile ilgilenirken, Windows NT’ ye bir takım yeni özellikler ve işlevler, gürültülü olmasa bile düzenli olarak eklenmiştir. Ağ yazılım uzmanları bu ilerlemeyi ve her yeni ilerlemeyle birlikte gelen kazanımları da fark etmişler, ancak hiçbir zaman Windows NT’ yi ağ işletim sistemleri içinde bir lider olarak ilan etmeye hazır olmamışlardır. Windows NT sürüm 4′ ün gelişmesiyle bu durum değişmiştir. Windows NT’ nin 4. Sürümü, Windows 95′ den gelen kullanımı kolay grafik arabirimleri kendisiyle bütünleştirmesi, hem de farklı coğrafi konumlardaki kullanıcılarla kurulacak bağlantı sorunlarına getirdiği çözümler açısından, ağ işletim sistemleri içinde oldukça büyük bir gelişimi temsil etmektedir.

Windows 2000 Server:  Windows 2000, Microsoft’un Windows NT 3.51 ve 4.0 sürümünden sonra geliştirdiği işletim sistemidir. Windows 2000′in Windows NT 4′e göre getirmiş olduğu yenilikler şunlardır. Çok daha kolay kullanılan arabirim düzenlenmiş denetim masası ve bilgisayar yönetimi vb araçlar USB veya Tak & Çalıştır gibi teknolojilere destek geliştirilmiş çoklu ortam desteği, yeni sürücü modeli Tabii ki, Windows 2000 NT çekirdeği kullanması sayesinde Windows 9X’ten çok daha kararlı çalışabilmektedir. Özellikle DirectX’in NT platformuna sonunda entegre edilmiş olması Windows 98 ile NT’yi birleştirmiş işletim sistemi olan Windows XP’nin işini kolaylaştırmıştır: Windows 2000′den XP’ye olan 2 yıllık süreç içerisinde çoğu yazılım programcısı eski arabirimler yerine DirectX gibi modern alternatiflere yönelmiş ve kullanıcılar Windows 98′den XP’ye daha rahat geçebilmiştir. Windows 2000 ile birlikte ilk kez bir sunucu işletim sistemi Microsoft tarafından Türkçe’ye çevirilmiştir.

Windows 2003 Server:  Nisan 2003 de piyasaya çıkmıştır. Windows 2000 gibi, Windows Server 2003 ürünü de, küçük ve merkezi yönetimli kuruluşlardan geniş çaplı kuruluşlara kadar her çapta kuruluşlar için tasarlanmıştır. Ayrıca, Microsoft, Windows sunucu ürünü ailesini, kuruluşların Microsoft .NET özelliğinden tam olarak yararlanabilmesini sağlayacak biçimde geliştirmiştir.

Windows’un .NET adını taşıyan ilk sürümü olarak Windows Server 2003 ürünü Microsoft. NET Framework yapısını da içermektedir. Bu yapı geliştiricilerin XML Web hizmetleri oluşturmalarına ve bu hizmetleri geleneksel uygulamalarla birleştiren geleceğin uygulamalarını oluşturmalarına olanak verir. Böylece, uygulamaların oluşturulması, dağıtımı ve sürekliliğinin sağlanması basitleşirken, tamamen Web özellikli bir yapıya kavuşmak kuruluşların iletişimlerini, işbirliğini ve bağlantılarını daha ileri düzeylere getirmelerine olanak sağlayabilecektir.

Windows Server 2003 ürünü Windows 2000 Server sürümünü temel aldığından, müşterilerin bir Windows sunucu işletim sisteminden isteyebileceği temel işlevlere sahiptir. Windows Server 2003, sistem yönetiminde kolaylık ve güvenilirliği her kademede sağlamak için gereken çeşitli yenilikleri sunarken, varolan Windows 2000 tabanlı dizinlerle, Web, uygulama, ağ, dosya ve yazdırma hizmetleri ile de bütünleşebilecektir. Microsoft Windows Server 2003 ailesi dört üründen oluşmaktadır:

1 Web Edition: Web hizmetleri için tasarlanmıştır. Web hizmetlerinin ve uygulamalarının hızlı bir şekilde geliştirilmesi ve dağıtılması için platform sağlar.

2 Standard Edition:  Her çapta kuruluşun günlük gereksinimlerini karşılamak üzere tasarlamıştır. Dosya ve yazıcıların ortak kullanılması, güvenli Internet bağlantısı, masaüstü uygulama kurulumunu tek merkezden yönetme kullanıcı ve bilgisayarları destekleme gibi hizmetler sağlar.

3 Enterprise Edition:  Her çapta kuruluşun genel amaçlı kullanımı için tasarlanmış olan Windows .NET Enterprise Server; uygulamalar, XML Web hizmetleri ve altyapı için uygun bir platformdur, yüksek düzeyde güvenilirlik, performans ve üstün bir verim sağlar.

4 Datacenter Edition: En üst düzeyde ölçeklenebilme kapasitesi ve kesintisiz kullanım gerektiren, hayati derecede önem taşıyan uygulamalar için tasarlanmıştır.

Kaynak: http://www.tarikgurses.net/html/server/sunucunedir.htm